Bakır matara kullanmak aslında oldukça basit. İçine içme suyunu koyun, bir süre bekletin ve suyunuzu için.
Ama bakır matarayı diğer mataralar gibi içine her türlü içeceği koyabileceğiniz bir kap olarak düşünmeyin. Bakırın suyla doğrudan temas ettiği kalaysız bir matara kullanıyorsanız birkaç noktaya dikkat etmek gerekiyor. İşte merak uyandıran sorular ve cevapları.
Bakır matarada su ne kadar bekletilir?
Bakır mataraya koyduğunuz suyu hemen içebilirsiniz. Fakat amacınız suyun bakır yüzeyle temas etmesi ve bakırın antimikrobiyal özelliğinden yararlanmaksa suyu içinde biraz bekletmekte fayda var.
Bilimsel araştırmalarda suyu bakır suluk içinde bekletmek için ideal bir saat belirlenmiş değil. Ancak yapılan çalışmalarda gece boyunca 8 saat bekletmenin sudaki mikropları öldürmek için yeterli olduğu görülmüş.
Günlük kullanımda bundan daha kolay bir yöntem düşünmek zor:
Akşam suyu doldurun, sabah için.
Suyu günlerce matarada bekletmenin ise bilinen ek bir faydası yok. Her gün taze su koymak daha mantıklı.
Üstelik plastik, çelik ve cam suluklarda mikrop öldürücü etkinin olmadığını hatırlatalım.
Bakır matara mikropları öldürür mü?
Bakırın bazı mikroorganizmalar üzerinde antimikrobiyal etkisi var. İşte bu yüzden özellikle kitlesel bulaşmaya sebep olan okul gibi yerlerde çocuğunuz için de sağlık koruyucu ve şık bir suluk.
Bakırın mikropları öldürdüğü gerçeği geleneksel bir inanış değil, laboratuvar çalışmalarında gösterilmiş bir özellik. Üstelik aynı etki kedi köpek mama ve su kaplarında da var. Yani bakır su kabı kullanmanız halinde kedinizi veya köpeğinizi daha sağlıklı kılmanız mümkün. Dostlarınız için bu yazı size rehberlik edecek. Dostlarınız için bakır kedi ve köpek su kabı.
Bakır su kabının mikrop öldürme mantığı çok karmaşık değil.
Su doğrudan bakır su kabının içindeki bakır yüzeye temas ettiğinde bakırdan çok küçük miktarlarda iyonlar suya geçiyor. Bu temas bakterilerin iç yapılarına zarar veriyor ve sudaki mikroplar ölüyor.
Ama etki bir anda olmuyor. Zaman gerekiyor.
Yukarıda da anlattığımız gibi yatarken bakır mataraya suyu koyun ve sabah içmeye başlayın.
Bir başka önemli nokta daha var.
Bakır matara su arıtma cihazı değil. Kaynağı bilinmeyen, kimyasal olarak kirlenmiş veya güvenli olduğundan emin olmadığınız suyu bakır mataraya koyup güvenli hale getirmeye çalışmayın.
Evet bakırın bilimsel olarak kanıtlanmış mikrop öldürme özelliği var. Kolera salgınlarında, korona da etkileri görülmüş. Ama yapılması gereken mataraya normal içme suyunu koymak.
Bakır matara neden kalaysız olmalı?
İsterseniz kalaylı olan bakır matarayı da tercih edebilirsiniz. Ancak amaç suyun bakırla doğrudan temas etmesi ve daha sağlıklı bir su elde etmekse mataranın iç yüzeyinin kalaysız olması gerekir.
Mantığı çok basit.
İç yüzey kalayla kaplıysa su bakıra değil, kalaya temas eder. Böyle bir matarada bakırın suyla doğrudan temasına dayanan antimikrobiyal etkiyi bekleyemezsiniz.
Burada bakır tencere ile bakır matarayı birbirine karıştırmamak gerekiyor.
Tencerede yemek pişiriyoruz. Asit, tuz, yağ ve yüksek sıcaklık gibi birçok farklı etken var. Bu yüzden bakır tencerelerin kalaylanması yaygın ve doğru bir uygulama.
Bakır matarada ise kullanım çok daha sınırlı: sadece içme suyu.
Bu yazıda anlattığımız kullanım şekli de iç yüzeyi kalaysız, suyun doğrudan bakıra temas ettiği bakır mataralar içindir.
Bakır mataradaki su güvenli mi?
Bakır mataralarla ilgili en çok merak edilen konulardan biri bu.
Önce şu noktayı tekrarlayalım: Su bakırla temas ettiğinde suya bir miktar bakır geçiyor.
Bu tek başına kötü bir şey olduğu anlamına gelmesin. Burada önemli olan suya geçen bakır iyonu miktarı. Biz de zaten geçmesini istiyoruz.
Dünya Sağlık Örgütü'nün (yani WHO’nun) içme suyundaki bakır için kılavuz değeri 2 mg/L. WHO'nun güncel bakır bilgi dokümanı da İçme Suyu Kalitesi Kılavuzu'nun parçası, yani bizim için önemli bir rehber.
Gece boyunca bakır sulukta bekletilen suyla yapılan araştırmada ise suya geçen bakır miktarı 475 ppb'nin, yani yaklaşık 0,475 mg/L'nin altında ölçüldüğü görülmüş. İşi uzatmayalım. Araştırmacılar bu değerin WHO'nun kabul ettiği değerin altında olduğunu belirtmiş. Yani bu araştırmadaki koşullarda bulunan miktar WHO'nun 2 mg/L kılavuz değerinin yaklaşık dörtte birinden daha az.
Zaten Dünya Sağlık Örgütü de 1-2 gece bakır suda bekletilen suyun sağlıklı olduğunu söylüyor.
Güvenle için ama içine asitli içecekler koymayın.
Bakır mataraya ne konur?
Sadece temiz içme suyu.
Bakır matarayı klasik bir termos gibi düşünmeyin. “Bugün su, yarın ayran, sonra kahve, akşam limonlu su” şeklinde kullanmak doğru değil.
Kalaysız bakır matarada sadece içme suyu kullanmak için. Su içmeyecekseniz içine çiçek de koyabilirsiniz! Ama asitli içecekler değil!
Bakır su kabına bunları koymayın:
- limonlu su,
- portakal veya diğer meyve suları,
- sirke içeren içecekler,
- gazlı içecekler,
- enerji içecekleri,
- asitli spor içecekleri,
Bakır mataraya maden suyu konur mu?
Tercih etmeyin.
Maden suyu ile normal içme suyu aynı şey değil. Özellikle karbonatlı/gazlı içeceklerde oluşan asidik ortam bakırla istenmeyen reaksiyonu artırabilir.
Bakır mataraya limonlu su konur mu?
Kalaysız bakır mataraya limonlu su koymayın.
Limon asitlidir. Asitli sıvılar bakırla daha fazla reaksiyona girebilir ve sıvıya geçen bakır miktarını artırabilir.
Bakır mataraya sıcak su konur mu?
Koyabilirsiniz, ancak bakır matarayı termos gibi kullanmanızı önermiyoruz.
Özellikle kaynar suyu doğrudan bakır mataraya doldurmak gereksiz. Bakır ısıyı çok iyi ilettiği için mataranın dış yüzeyi de hızla ısınabilir.
Üstelik bakır mataradan beklenen kullanım şekli oda sıcaklığındaki veya serin içme suyunu saklamaktır.
Çay, kahve, bitki çayı gibi içecekler için de uygun bir kap olarak düşünmeyin.
Bakır matara buzdolabına konur mu?
Evet, bakır mataranızı soğutmak için buzdolabına koyabilirsiniz.
Ama burada iki farklı amacı ayırmak lazım.
Amacınız sadece soğuk su içmekse buzdolabına koyabilirsiniz.
Amacınız bilimsel çalışmalarda görülen bakır-su temasından yararlanmaksa araştırmalardaki koşullara bakmak daha doğru. Bakteriler üzerindeki çalışmalarda su genellikle oda sıcaklığında veya yaklaşık 30°C'de bekletilmiş. Ayrıca sıcaklığın bakırın bakteriler üzerindeki etkisini değiştirdiği de gösterilmiş. Düşük sıcaklıkta, yani soğuk ortamda etki daha yavaş
Bu nedenle pratik yöntem söylediğimiz gibi.
Akşam matarayı doldurun. Oda sıcaklığında gece boyunca bekletin. Sabah isterseniz suyu soğutun.
Bakır matara ilk kez kullanacaksan ne yapmalısın?
Yeni aldığınız matarayı doğrudan doldurup kullanmak yerine önce temizleyin.
İçini birkaç kez temiz suyla çalkalayın. Böylece üretim veya paketleme sırasında içeride kalmış olabilecek tozlar temizlenmiş olur.
Ardından tamamen durulayın ve suyunuzu doldurun.
İlk kullanımdan önce güçlü kimyasallar kullanmaya gerek yok.
Mataranın dış yüzeyinde özel vernik, desen veya koruyucu uygulama varsa üreticinin bakım talimatına da bakın. Çünkü çıplak bakır ile vernikli dış yüzey aynı şekilde temizlenmez.
Bakır matarayı her gün kullanabilir miyim?
Evet, sadece içme suyu ekleyerek bakır suluğu her gün kullanabilirsiniz.
Bununla birlikte (çok nadir olsa da) bakır metabolizmasını etkileyen özel bir hastalığınız veya doktorunuzun bakır alımını sınırladığı bir durum varsa kişisel kullanım konusunda doktorunuza danışmanız gerekir.
Bakır mataranın içi kararırsa kullanılır mı?
Bakırın zamanla koyulaşması normaldir.
Bakır hava, su ve çevredeki maddelerle temas ettikçe yüzeyinde renk değişiklikleri oluşabilir. Parlak turuncu-kırmızı renk zamanla kahverengiye dönebilir.
Bakır mataranın içinde belirgin yeşil, kabuklu veya alışılmadık bir tabaka oluşmuşsa önce temizleyin. Temizlenmeyen veya yüzeyinde ciddi bozulma gördüğünüz matarayı kullanmaya devam etmeyin.
Bakır matara nasıl temizlenir?
Günlük bakım çok basit.
Suyu bitirdikten sonra matarayı temiz suyla çalkalayın. İçinde su bırakmayın. Kapağını açık bırakıp tamamen kurumasını sağlayın.
Bulaşık teli veya çok sert sünger kullanmayın. Yüzeyi gereksiz yere çizersiniz.
Güçlü kimyasal temizleyicilere de gerek yok.
Bakırın zamanla kararması normaldir ve bunun için dönemsel temizlik yapılabilir.
Bakır su kabının içini ve dışını hangi yöntemle temizlemeniz gerektiğini ayrı ayrı anlattığımız Bakır Su Matarasını Doğal Yöntemlerle (İçten ve Dıştan) Nasıl Temizlersiniz? başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.
Bakır matara bulaşık makinesinde yıkanır mı?
Elde yıkamak daha doğru.
Bulaşık makinesindeki güçlü deterjanlar, uzun yıkama süresi ve yüksek sıcaklık bakırın yüzey görünümünü değiştirebilir. Özellikle mataranın dışında özel desen, patina, vernik veya başka bir yüzey işlemi varsa zarar görebilir.
Bakır mataraya normal musluk suyu konur mu?
Bulunduğunuz yerde musluk suyu güvenli içme suyu olarak kullanılabiliyorsa konabilir. Bakır matara güvenli olmayan bir su kaynağını otomatik olarak güvenli hale getirmez.
Bakır mataraya buz atılır mı?
Evet buz atabilirsiniz, bakır mataraya buz koymak asitli içecek eklemekle aynı şey değil.
Bakır mataraya limon sıkılır mı?
Kalaysız bakır matarada önermiyoruz. Asit bakırın sıvıya geçişini artırabilir. FDA da bakırın asitli gıdalarla temasına özellikle dikkat çekiyor.
Bakır mataraya kahve veya çay konur mu?
Bakır su mataralarını sade su için kullanmak daha doğru. Kahve ve çay için termos veya bu amaçla üretilmiş başka kaplar kullanın.
Bakır matara çeşitlerimiz için koleksiyonumuzu inceleyebilirsiniz.
Bilimsel kaynaklar
“Potential use of copper surfaces to reduce survival of epidemic meticillin-resistant Staphylococcus aureus in the healthcare environment.”